Η επιθυμία για γρήγορο «κτίσιμο» ενός μυώδους σώματος ή η άσβεστη δίψα για μια αθλητική διάκριση μπορεί να οδηγήσει ακόμη και παιδιά αναπτυξιακών ηλικιών στη χρήση αναβολικών στεροειδών. Η επιλογή υπόσχεται να συμβάλλει στον στόχο, αλλά το τίμημα υπερβαίνει τη φιλοδοξία, καθώς εκθέτει εφήβους και νέους ενήλικες σε σοβαρές και μακροχρόνιες επιπτώσεις για την υγεία τους, σε ένα φάσμα που εκτείνεται από το καρδιαγγειακό και το αναπαραγωγικό μέχρι τις ψυχικές διαταραχές.
Με αφορμή πρόσφατη υπόθεση με τη σύλληψη πρώην προπονητή, ο καθηγητής αξιολόγησης σωματικής υγείας αθλουμένων στο ΤΕΦΑΑ Θεσσαλονίκης του ΑΠΘ, Νικόλαος Κουτλιάνος, που έχει πάνω από 20 έτη ερευνητικής ενασχόλησης με τις απαγορευμένες ουσίες και τις επιπτώσεις τους, μιλά στο iatronet.gr για τις διαστάσεις του φαινομένου, τους κινδύνους που συχνά είναι άγνωστοι ή υποτιμώνται, και για την ανάγκη να δοθεί προτεραιότητα στην πρόληψη.
Αναβολικά στεροειδή και άλλες ουσίες
Όπως εξηγεί ο κ. Κουτλιάνος, τα αναβολικά είναι μια κατηγορία απαγορευμένων ουσιών στον χώρο του αθλητισμού, που περιλαμβάνονται στον κατάλογο του Παγκόσμιου Οργανισμού Καταπολέμησης του Ντόπινγκ (WADA), ο οποίος κάθε Σεπτέμβριο επικαιροποιεί τη λίστα που θα ισχύει από την 1/1 του επόμενου έτους. Περιλαμβάνονται στις ουσίες που απαγορεύονται τόσο εντός όσο και εκτός ενός αθλητικού αγώνα. Άλλες κατηγορίες αφορούν ουσίες που απαγορεύονται μόνο στον αγώνα (π.χ. διεγερτικά), ουσίες άγνωστης ταυτότητας, καθώς και ουσίες που απαγορεύονται μόνο σε συγκεκριμένα αθλήματα.
Τα αναβολικά χρησιμοποιούνται στον χώρο της ιατρικής για θεραπευτικούς σκοπούς, κυρίως με στόχο την αύξηση της μυϊκής μάζας σε άτομα με σαρκοπενία ή έλλειψη λόγω κάποιας ασθένειας.
«Στον χώρο της άσκησης και του αθλητισμού χρησιμοποιούνται πολύ συχνά υπό την μορφή μεγαδόσεων. Δηλαδή σε δοσολογικά σχήματα πολλαπλάσια αυτών που χρησιμοποιούνται για θεραπευτικούς σκοπούς, συνήθως 10 ως 40 φορές μεγαλύτερα, ενώ υπάρχουν και αναφορές για μέχρι και 100 φορές», σημειώνει.
Συχνότητα χρήσης σε αθλητές και αθλούμενους
Σύμφωνα με τα επίσημα στατιστικά που εκδίδει κάθε χρόνο από το 2004 η WADA, το ποσοστό θετικών κρουσμάτων στα δείγματα που αναλύονται από τα περίπου 45 διαπιστευμένα εργαστήριά της παγκοσμίως, υποχώρησε τα τελευταία 5 χρόνια από περίπου 2% σε περίπου 1%. Στις απαγορευμένες ουσίες που ανιχνεύονται τη μερίδα του λέοντος έχουν τα αναβολικά, με ποσοστό 37% και ακολουθούν με απόσταση άλλες κατηγορίες, όπως τα διουρητικά και τα διεγερτικά.
Επισήμως, στελέχη της WADA εκτιμούν πως η πραγματική χρήση αντιστοιχεί σε τουλάχιστον 10% των αθλητών υψηλού επιπέδου, ενώ στη βιβλιογραφία συναντά κανείς ποσοστά από 0 ως και 73%, ανάλογα με τη μελέτη και το άθλημα.
Στον ευρύτερο πληθυσμό, μελέτη του 2014 που συγκεντρώνει δεδομένα από 187 επιστημονικές εργασίες και χρησιμοποιείται ακόμη στα συνέδρια, εκτιμά μεοσταθμικά τη χρήση αναβολικών στεροειδών σε 3,3% των πολιτών και πιο συγκεκριμένα στο 6,4% των ανδρών και στο 1.6% των γυναικών. Σε όσους δήλωναν ως ασκούμενοι αναψυχής, η ίδια δημοσίευση ανεβάζει τα ποσοστά χρήσης στο 18,4%, και στους αθλητές στο 13,4%, κοντά στην εκτίμηση της WADA.
Σε μαθητές λυκείων η χρήση εκτιμήθηκε στο 2,3%. Σύμφωνα με τον κ. Κουτλιάνο, κάποιες ανέκδοτες ακόμη πληροφορίες υποστηρίζουν πως ένα ποσοστό περίπου 5% ως 6% των αθλητών στις αναπτυξιακές ηλικίες (8 με 17 ετών) κάνουν χρήση απαγορευμένων ουσιών και μεθόδων.
Από 6 ως 20 φορές μεγαλύτερος κίνδυνος θανάτου
«Η χρήση αναβολικών ανδρογόνων στεροειδών επηρεάζει το σύνολο των οργανικών συστημάτων», επισημαίνει ο καθηγητής. Ξεκινώντας από το καρδιαγγειακό, στις επιπτώσεις περιλαμβάνονται η αύξηση του πάχους των τοιχωμάτων της καρδιάς, μεταβολές των φυσιολογικών προπονητικών προσαρμογών στο μυοκάρδιο, κίνδυνος εμφάνισης μυοκαρδιοπάθειας, μυοκαρδίτιδας, αύξηση της αρτηριακής πίεσης και κίνδυνος υπέρτασης, μεταβολή του λιπιδιμικού προφίλ (αύξηση LDL και μείωση HDL χοληστερόλης) με αυξημένο κίνδυνο αθηρωμάτωσης, εμφάνιση αρρυθμιών, κίνδυνο εμφραγμάτων και αιφνίδιου θανάτου.
«Επιστημονικά δεδομένα εντοπίζουν από 6 ως και 20 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα θανάτου από κάθε αιτία σε άτομα που κάνουν χρήση αναβολικών στεροειδών σε σχέση με άτομα που δεν κάνουν χρήση. Το 30% των περιπτώσεων θανάτου στους χρήστες αυτών των ουσιών είναι καρδιακής αιτιολογίας», σημειώνει ο κ. Κουτλιάνος.
Στο ενδοκρινικό σύστημα, ο οργανισμός αναγνωρίζει την τεστοστερόνη που έχει εισαχθεί εξωγενώς και αναστέλλει την έκκριση της ορμόνης LH στον υποθάλαμο, με αποτέλεσμα την παύση λειτουργίας των μηχανισμών που παράγουν φυσιολογικά τεστοστερόνη, με έμμεση επίπτωση και στην παραγωγή σπερματοζωαρίων και την ποιότητα σπέρματος.
Στα κορίτσια και στις γυναίκες παρατηρείται μια αλλοίωση των δευτερογενών χαρακτηριστικών του φύλου. «Μια αρρενοποίηση, με αύξηση του μεγέθους της κλειτορίδας, βραχνάδα στη φωνή, αυξημένη τριχοφυΐα, διαταραχές εμμήνου ρύσεως και υπογονιμότητα», αναφέρει.
Στους άνδρες παρατηρείται συρρίκνωση των όρχεων, ενώ έχουν αναφερθεί στη βιβλιογραφία ακόμη και περιπτώσεις καρκίνου των όρχεων και του προστάτη. Επίσης, έχει αναφερθεί νεφρική δυσλειτουργία, νεφροβλάστωμα και ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα.
Στο μυοσκελετικό, εμφανίζονται πολύ συχνά θλάσεις, δηλαδή ρήξεις μυϊκών ινών λόγω αύξησης της μυϊκής μάζας, ρήξεις τενόντων και υποτροπές τραυματισμών. Ειδικά στις αναπτυξιακές ηλικίες, υπάρχουν αναφορές που συνδέουν τη χρήση αναβολικών στεροειδών με την πρόωρη σύγκλιση των επιφύσεων, δηλαδή πρόωρη ενηλικίωση του σκελετού και χαμηλότερο ανάστημα από αυτό που θα είχαν χωρίς τη χρήση των ουσιών.
Οι επιπτώσεις στην ψυχική σφαίρα περιλαμβάνουν ευερεθιστότητα και επιθετική συμπεριφορά, ιδιαίτερα σε νέους και εφήβους, δυσκολίες κοινωνικής προσαρμογής και επικοινωνίας, αλλά και διαταραχές της εικόνας του σώματος. «Αισθάνονται πως δεν έχουν επαρκή μυϊκή μάζα, γεγονός που συντηρεί και τροφοδοτεί την ανάγκη να συνεχίσουν να παίρνουν αναβολικά στεροειδή», εξηγεί ο κ. Κουτλιάνος.
Έμφαση στην πρόληψη
Ο καθηγητής εντοπίζει έλλειμμα πληροφόρησης για τις σοβαρές επιπτώσεις της χρήσης αναβολικών και άλλων απαγορευμένων ουσιών και προτείνει την εστίαση στην πρόληψη, σε συνδυασμό με την καταστολή. «Περισσότεροι έλεγχοι αντιντόπινγκ, νέες τεχνικές ανίχνευσης, αυστηροποίηση των ποινών και άλλα κατασταλτικά μέτρα βοηθούν, αλλά κυρίως πρέπει να στοχεύσουμε στην πρόληψη», επισημαίνει. Αυτή περιλαμβάνει περισσότερη έρευνα για ενίσχυση της γνώσης, αλλά και περισσότερη διάχυση αυτής της γνώσης, μεταξύ άλλων μέσω του μαθήματος φυσικής αγωγής στα σχολεία.
«Βλέπουμε αγόρια στην εφηβεία που σκέφτονται το πώς μπορούν να εμφανιστούν μυώδεις στην παραλία. Επίσης, κορίτσια που μπαίνουν στη διαδικασία χρήσης διάφορων σκευασμάτων για γρήγορη απώλεια λίπους, με λιποδιαλύτες που βρίσκουν στο διαδίκτυο. Υπάρχουν μελέτες που αποδεικνύουν πως το 25% των συμπληρωμάτων που πωλούνται στο διαδίκτυο περιέχουν απαγορευμένες ουσίες που δεν αναγράφονται στην ετικέτα», καταλήγει.
Ειδήσεις υγείας σήμερα
ΧΑΠ: Αναγνωρίζοντας έγκαιρα τα συμπτώματα, κάνουμε το πρώτο βήμα για μία καλύτερη ζωή
Παγκόσμια Ημέρα Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας
Η ΣΔΙΤ που μπορεί να εξασφαλίσει "δωρεάν" 2 δισ. ευρώ στο ΕΣΥ