Η μητέρα νιώθει συναισθηματική ένταση και ξεσπά σε κλάματα στη διάρκεια συνεδρίας στον ψυχολόγο, έχοντας στην αγκαλιά της το βρέφος της, που δεν έχει συμπληρώσει ακόμη το πρώτο έτος ζωής. Εκείνο βγάζει πιάνει με τα χεράκια του χαρτομάντηλα και της τα δίνει για να την παρηγορήσει. 

Η χαρακτηριστική εικόνα, που έχει καταγραφεί σε πραγματική ψυχοθεραπευτική συνεδρία γονέα - βρέφους, καταδεικνύει πως η συναισθηματική κατάσταση των βρεφών και η επίδραση που έχει σ’  αυτή το περιβάλλον στο οποίο ζουν, συχνά υποτιμάται. Έρευνες έχουν δείξει ότι το έντονο στρες και οι δυσκολίες ψυχικής υγείας που μπορεί να αντιμετωπίζει η μητέρα ακόμη και στη διάρκεια της κύησης, είναι δυνατό να έχουν αντανάκλαση στο έμβρυο. Μετά τη γέννηση και στον πρώτο χρόνο ζωής του βρέφους, μπαίνουν οι βάσεις για σημαντικές παραμέτρους που αφορούν την ανάπτυξη του εγκεφάλου, τη φυσιολογία του στρες και τον δεσμό βρέφους - γονέα.

Η καθηγήτρια του Τμήματος Ψυχολογίας του ΑΠΘ, Ευρυνόμη Αυδή (φωτογραφία), μιλάει στο iatronet.gr με αφορμή επιστημονική ημερίδα για την ψυχική υγεία των βρεφών και τις πρώιμες σχέσεις που διοργάνωσε στη Θεσσαλονίκη το Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Ψυχολογίας του ΑΠΘ, σε συνεργασία με την ΕΠΑΨΥ. 

Δεν είναι για όλους εύκολο

Ο ερχομός ενός παιδιού αποτελεί ένα ορόσημο στη ζωή των νέων γονέων, που συχνά όμως συνοδεύεται από σημαντικές προκλήσεις. Οι αλλαγές στο σώμα και στη σχέση του ζευγαριού, οικονομικά ζητήματα, ορμονικές αλλαγές στη μητέρα, ακόμη και το βάρος της ιδέας πως θα έπρεπε να είναι η πιο ευτυχισμένη φάση της ζωής μας, μπορεί να επιφέρουν έντονο στρες, να πυροδοτήσουν ή να επαναφέρουν παλιότερα ζητήματα ψυχικής υγείας. "Δεν είναι για όλους εύκολο, μπορεί να σκεφτόμαστε πολύ θετικά και πολύ αρνητικά πράγματα, ταυτόχρονα", εξηγεί η κα Αυδή, επισημαίνοντας ενδεικτικά τη συνεχή αύξηση των ποσοστών επιλόχειας κατάθλιψης, που σήμερα προσεγγίζουν το 17% ως και 20% σε παγκόσμιο επίπεδο. 

Πώς βιώνει το βρέφος το στρες του γονέα

Έρευνες έχουν δείξει πως η συναισθηματική ένταση της μητέρας μπορεί να επηρεάσει το παιδί που θα φέρει στον κόσμο, ακόμη και κατά την εμβρυική του ζωή. "Ξέρουμε ότι στο πρώτο τρίμηνο που δεν έχει αναπτυχθεί επαρκώς ο πλακούντας, η συναισθηματική κατάσταση της μητέρας μπορεί να έχει επίδραση στη φυσιολογία του εμβρύου", αναφέρει η καθηγήτρια και συμπληρώνει: "Από το δεύτερο τρίμηνο της κύησης και μετά, έχουμε πολλές ενδείξεις ότι τα έμβρυα ανταποκρίνονται στη συναισθηματική κατάσταση της μητέρας. Αυτό που λέγεται είναι πως όταν το στρες είναι πολύ έντονο η κορτιζολη μπορεί να περνάει στο αίμα του παιδιού μέσω του πλακούντα. Υπάρχει μια βιοχημική επίδραση που άρχισε να αναγνωρίζεται". 

Μετά τη γέννηση, ο θηλασμός ενδέχεται να έχει μια βιολογική επίδραση, αλλά αυτή γίνεται κυρίως μέσα από τη συμπεριφορά των γονέων. "Υπάρχουν πολλές έρευνες με παρατήρηση που μελετούν τη λεπτή κινητικότητα, σε αλληλεπίδραση ακόμη και με συμπεριφορές που μπορεί να είναι αδιόρατες", παρατηρεί η κα Αυδή και εξηγεί: "Δηλαδή δεν μιλάμε για μια εμφανή συμπεριφορά έντασης - δεν αντέχω το μωρό, με πιάνουν τα κλάματα, το παρατάω να κλαίει - αλλά για συμπεριφορές απόσυρσης: δεν το κοιτάω, δεν του μιλάω, δεν του χαμογελάω. Πολύ συχνά βλέπουμε τα μωράκια να το βιώνουν, και είτε να αποσύρονται κι αυτά, είτε να προσπαθούν να ζωντανέψουν τη μαμά τους, με το να είναι χαρούμενα και καλόβολα".

Το κτίσιμο του δεσμού και το "τυφλό" σημείο 

Αναπτυξιακοί ψυχολόγοι έχουν εντοπίσει ένα "τυφλό" σημείο κατά τη βρεφική ηλικία, όταν οι γονείς θεωρούν πως τα μωρά τους είναι πολύ μικρά για να καταλάβουν ή ότι θα ξεχάσουν. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια πολύ σημαντική αναπτυξιακή περίοδο, στην οποία κτίζονται οι δεσμοί με τους γονείς και το περιβάλλον τους. "Ήδη από τον 4ο μήνα μπορούμε να δούμε μοτίβα αλληλεπίδρασης στο βλέμμα, ενώ πριν από τον πρώτο χρόνο το παιδί έχει συγκεκριμένους τρόπους αντίδρασης στον αποχωρισμό, στην επανασύνδεση και άλλα ερεθίσματα", επισημαίνει η ψυχολόγος, προσθέτοντας: "Σε αυτή την περίοδο μπαίνουν οι βάσεις, τόσο σε επίπεδο βιολογικό, δηλαδή ανάπτυξης του εγκεφάλου, όσο και στη φυσιολογία του στρες, δηλαδή πόσο εύκολα ταράζεται το παιδί και πόσο εύκολα ή δύσκολα ηρεμεί. Αυτά είναι σχεδόν σωματική μάθηση. Το κεντρικό ψυχολογικό θέμα σε αυτή τη φάση είναι η ασφάλεια και η βασική εμπιστοσύνη στη σχέση. Μπορώ να βασιστώ ότι ο άλλος θα είναι εκεί όταν τον χρειάζομαι; αυτό το μαθαίνουμε στον πρώτο χρόνο". 

Ψυχοθεραπευτικές συνεδρίες γονιών - βρέφους

Οι ψυχοθεραπευτικές συνεδρίες γονιών - βρέφους διαφέρουν από τη συμβουλευτική γονέων για το πώς θα χειριστούν προβλήματα και καταστάσεις. Σε αυτές το βρέφος είναι παρόν και συμμετέχει στη διαδικασία, συχνά εκπλήσσοντας με τις αντιδράσεις του. Το παράδειγμα του βρέφους που προσπάθησε να παρηγορήσει τη μητέρα του δίνοντάς της χαρτομάντηλο είναι ενδεικτικό. «Ακόμη κι εμείς οι επαγγελματίες συχνά εντυπωσιαζόμαστε με το πόσα πράγματα έχουν να μας πουν τα βρέφη αν τα ακούσουμε με τον τρόπο τους κι αν τα πάρουμε στα σοβαρά, όχι σαν κάτι τυχαίο», επισημαίνει η κα Αυδή και εξηγεί: "Ερμηνεύοντας αυτή την αντίδραση θα μπορούσε να πει κάποιος ότι απλά του αρέσει να τραβάει το χαρτί και έτυχε να το κάνει εκείνη τη στιγμή. Εγώ δεν το βλέπω έτσι, αλλά ως ένδειξη του συναισθηματικού δεσμού με τη μαμά του και της προσπάθειάς του να την παρηγορήσει". 

Η ημερίδα, με τίτλο «Ψυχική υγεία των βρεφών και πρώιμες σχέσεις: Διευκολύνοντας το παρόν, διασφαλίζοντας το μέλλον», είχε στόχο την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση επαγγελματιών σχετικά με την ψυχική υγεία των βρεφών και τη σημαντικότητα των πρώιμων σχέσεων του ανθρώπου για όλη τη διάρκεια της ζωής του.

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Παγκόσμια Ημέρα Υγείας: Ο Όμιλος Imithea στην πρώτη γραμμή για τη μάχη της πρόληψης
Η νηστεία της Μεγάλης Εβδομάδας και η νοσηρότητα κατά το Πάσχα
11η ημερίδα της ΕΠΙΟΝΗ