Με αυξανόμενη συχνότητα, παιδιά οδηγούνται από τους γονείς τους για λογοθεραπευτική αξιολόγηση, λόγω καθυστέρησης στην ομιλία και άλλων παρεκκλίσεων από τα αναπτυξιακά ορόσημα. Όταν ο λογοπαθολόγος κατά τη διερεύνηση ρωτά αν υπάρχει έκθεση σε οθόνες, πόσες ώρες και από ποια ηλικία, τα αποτελέσματα είναι απογοητευτικά: σε συντριπτικά ποσοστά, τα παιδιά εκτίθενται από την "κούνια", παρά τις σαφείς οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της Αμερικάνικης Ένωσης Παιδιάτρων, που συνιστά μηδενική έκθεση μέχρι την ηλικία των 2 ετών και ελεγχόμενη χρήση στη συνέχεια. 

"Δυστυχώς, η έκθεση στην οθόνη διερευνάται πλέον από την ηλικία 0", επισημαίνει στο iatronet.gr η Ελευθερία Παπαζολούδη (φωτογραφία), κλινική λογοπαθολόγος - ψυχοπαιδαγωγός στο Κέντρο Αναπτυξιακής Παιδιατρικής Α. Φωκάς, στην Α' Παιδιατρική Κλινική του Ιπποκράτειου νοσοκομείου Θεσσαλονίκης, και πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Λογοθεραπευτών Δημόσιων Δομών.

Η ίδια αναφέρεται σε μια σειρά από ελλείματα που προκαλεί το γεγονός στην νευροανάπτυξη των παιδιών, στη σχολική τους επίδοση και στη μετέπειτα πορεία τους ως ενήλικες, ενώ προτείνει μια δομημένη πολιτική εκπαίδευσης γονέων και μελλοντικών γονέων, που θα εστιάζει στην ηλικία μηδέν, αντί της απαγόρευσης των social media στην εφηβεία.

Εκτίθενται 9 στα 10 βρέφη

Η κ. Παπαζολούδη εκτιμά, εμπειρικά, πως το ποσοστό των παιδιών που εκτίθενται καθημερινά σε οθόνες στην Ελλάδα πριν από τη συμπλήρωση των 2 ετών, προσεγγίζει το 90%. "Πρέπει κάποια στιγμή να γίνει μια εθνική καταγραφή, με πρωτόκολλα και ερωτηματολόγια που έχουν χρησιμοποιηθεί εδώ και πολλά χρόνια στο εξωτερικό, για την ακριβή καταγραφή, αλλά και τις πιθανές συνέπειες", επισημαίνει, προσθέτοντας: "Ελλείμματα λεκτικά, γνωστικά, κοινωνικά, που παρατηρούνται στην προσχολική ηλικία θα δημιουργήσουν σε βάθος χρόνου ενήλικες με συναισθηματικά και συμπεριφορικά ελλείματα".

Κάνοντας τη διάκριση ανάμεσα στην τηλεόραση και στις διαδραστικές οθόνες, όπως τάμπλετ και κινητά τηλέφωνα, η λογοπαθολόγος παρατηρεί πως υπάρχουν σημαντικές διαφορές σε πολλά σημεία, όπως pixels, χρώματα, φωτεινότητα, ταχύτητα εναλλαγής εικόνων κ.ά.

Οι μελέτες στην τηλεόραση είναι περισσότερες και μακροχρόνιες. "Εδώ παίζει ρόλο τι πρόγραμμα παρακολουθεί το παιδί, αν είναι υπό την επίβλεψη ενήλικα, αν του προσφέρει κάτι. Έρευνα έχει καταδείξει πως παιδιά 6 μηνών που εκτέθηκαν κατά μέσο όρο 2 ώρες την ημέρα είχαν χαμηλότερες γνωστικές επιδόσεις στους 14 μήνες από τα παιδιά που δεν είχαν εκτεθεί", σημειώνει.

"Ο εγκέφαλος δεν είναι multitasker"

Στα τάμπλετ και τα κινητά τηλέφωνα οι έρευνες είναι ακόμη περιορισμένες. "Κάποιες απ΄ αυτές έχουν παρατηρήσει με απεικονιστικές μεθόδους τη δραστηριότητα του εγκεφάλου παιδιών μέχρι 2 ετών, την ώρα που εκτίθενται σε τέτοιου είδους ερεθίσματα. Οι εικόνες που έδειχναν ποιες περιοχές του εγκεφάλου είναι ενεργοποιημένες, παρουσίασαν ένα πορφυρό κόκκινο χρώμα παντού: βρεγματικός λοβός, ινιακός λοβός, μετωπιαίος λοβός, τα πάντα. Ένας εγκέφαλος φλεγμαίνων", υπογραμμίζει η κ. Παπαζολούδη. Όπως εξηγεί, όλες αυτές οι περιοχές του εγκεφάλου είναι προγραμματισμένες να έχουν τον δικό τους ρυθμό ωριμότητας, με συγκεκριμένη ταχύτητα. Η υπερδιέγερση οδηγεί στην πρώιμη ωρίμανση κάποιων κέντρων. 

Η παρομοίωση με έναν υπολογιστή που καθυστερεί και "κολλάει" όταν φορτώνεται με πολλαπλά ανοικτά παράθυρα βοηθά στην καλύτερη κατανόηση: "Ο εγκέφαλος των παιδιών είναι ανώριμος και ανέτοιμος να διαχειριστεί πολλαπλά ερεθίσματα. Δεν είναι multitasker, αναπτύσσεται με ερεθίσματα που έρχονται το ένα μετά το άλλο, με τη σειρά", αναφέρει και συμπληρώνει: "Όταν ένας εγκέφαλος κάνει overload, μπορεί να φέρει μια συμπεριφορά υπερδιεγερτική, γιατί το παιδί δεν ξέρει πώς να αυτορυθμιστεί. Τα παιδιά αυτά γίνονται οι έφηβοι που αδυνατούν να επιλύσουν προβλήματα της καθημερινής ζωής, χαμηλότερη σχολική επίδοση, αδυνατούν να διαχειριστούν συναισθήματα, να συγκεντρωθούν, έχουν σημαντικές διαταραχές ύπνου και αυτό ξεκινάει από την ηλικία μηδέν".

"Παρκάρισμα" στις οθόνες και επιπτώσεις

Οι διαταραχές σίτισης, που βρίσκονται σε μεγάλη έξαρση στα παιδιά, έχουν επίσης ως υπόστρωμα την έκθεση σε οθόνες. "Του βάζω το κινητό μπροστά με βιντεάκια γιατί αλλιώς δεν ανοίγει το στόμα του", λένε συχνά γονείς, οι οποίοι βρίσκουν στις συσκευές τον αντικαταστάτη της νταντάς, της γιαγιάς και την ευκαιρία λίγης ξεκούρασης για τους ίδιους. 

"Έτσι το φαγητό δεν είναι ευκαιρία σύνδεσης της οικογένειας και αλληλεπίδρασης μεταξύ των μελών. Γίνεται μια διεκπεραιωτική διαδικασία, ένας καταναγκασμός", παρατηρεί η λογοπαθολόγος, η οποία βλέπει όλο και συχνότερα παιδιά που στερούνται βιωματικά ερεθίσματα και εμπειρίες. "Ένα παιδί θα μάθει τι είναι το μήλο, αν το δει με τη στερεοσκοπική του όραση στις τρεις διαστάσεις του. Αν το μάθει βλέποντάς το στην οθόνη, δεν θα το αναγνωρίσει ως μήλο στον πραγματικό κόσμο, γιατί ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι προγραμματισμένος να μαθαίνει μέσα από βιωματικά ερεθίσματα".

Πρόληψη από νωρίς, αντί απαγόρευσης στην εφηβεία

Καθυστέρηση στην ανάπτυξη του λόγου, περιορισμένο λεξιλόγιο, δυσκολίες συγκέντρωσης και γνωστικής οργάνωσης, δυσκολία εκτέλεσης και επίλυσης προβλημάτων, ελλείμματα στην απόκτηση κοινωνικής ευελιξίας και αλληλεπίδρασης, είναι ορισμένες από τις επιπτώσεις της πρώιμης έκθεσης στις οθόνες.

"Τα πρώτα δύο χρόνια της ζωής είναι πάρα πολύ σημαντικά για τη θεμελίωση της ανάπτυξης γνωστικών και κοινωνικών λειτουργιών, επηρεάζοντας μετέπειτα τη σχολική και την ενήλικη ζωή", υπογραμμίζει η κ. Παπαζολούδη. Με αφορμή την κυβερνητική εξαγγελία, που εστιάζει στην εφηβική ηλικία και στα social media, με πρόθεση απαγόρευσης χρήσης τους πριν από την ηλικία των 16 ετών, αντιπροτείνει μια πρωτοβουλία πρόληψης, που θα ξεκινά από τη βρεφική ηλικία. 

"Για να μπορέσουμε να έχουμε υγιείς εφήβους πρέπει να αρχίσουμε να κτίζουμε από την ηλικία μηδέν. Πώς μπορούμε να απαιτήσουμε από ένα παιδί 15 ετών να απέχει από κάτι που έχει μάθει να κάνει από την προσχολική ηλικία;", διερωτάται, και καταλήγει: "Χρειάζεται εκπαίδευση γονέων και εν δυνάμει γονέων. Τους σημερινούς εφήβους καλό θα είναι να σκεφτούμε πώς να τους κάνουμε αποτελεσματικούς γονείς".

Προσθέστε το iatronet.gr στο Discover

Ειδήσεις υγείας σήμερα
Νέα θεραπευτική προσέγγιση βελτιώνει την επιβίωση σε επιθετικό λέμφωμα
Πώς συνδέεται το έντερο και το ανοσοποιητικό στη νόσο Πάρκινσον
ΙΣΑ: Πρωτοβουλία για χρηματοδοτική στήριξη του ιατρικού κόσμου μέσω του Ταμείου Μικροπιστώσεων ΤΕΠΙΧ ΙΙΙ